
Diody
przepuszczają prąd tylko w jednym kierunku; służą do prostowania. W tym
celu używa się ich w prostownikach wchodzących w skład zasilaczy.
Ogólnie rozpowszechnione są dzisiaj diody świecące tzw. LED-y. Zastąpiły
one wszelkiego rodzaju kontrolki. Są praktyczne dzięki małym wymiarom
oraz niskiej cenie.
Półprzewodniki
Największą
grupę elementów aktywnych stanowią urządzenia zbudowane w oparciu o
materiały półprzewodnikowe. Do materiału półprzewodnikowego dodaje się
domieszkę pewnego rodzaju. W zależności od typu domieszki otrzymuje się
półprzewodnik typu P lub N
Diody,
tranzystory i układy scalone są zbudowane z materiałów
półprzewodnikowych.
German
był
historycznie pierwszym półprzewodnikiem. Materiał ten ma słabe własności
dla wyższych częstotliwości, dużą niestabilność temperaturową i dużo
mniejszą odporność na wysokie temperatury niż powszechnie stosowany
krzem. Zaletą jego jest niskie napięcie progowe, które powoduje, że
tranzystory germanowe można stosować w obwodach mocy np. w
przetwornicach napięcia.
Krzem
jest
dzisiaj dominującym materiałem półprzewodnikowym. Jest tani. Obecnie
można zbudować tranzystory dużej mocy o dużym wzmocnieniu i
częstotliwości granicznej ( fT) aż do kilku GHz, o napięciach
ok. 1000 V lub więcej. Zdarza się również w układach dużej mocy
stosowanie tranzystorów krzemowych o prądach do 1000 A. Nie można jednak
tych wszystkich cech uzyskać jednocześnie. Tranzystory są na ogół
optymalizowane w grupach jako tranzystory małej mocy, przełączające albo
dużej mocy. Krzem jest materiałem tanim w odróżnieniu od pierwiastków z
grupy III-V układu okresowego.
Materiały
grupy III-V.
Nazwa wynika z położenia pierwiastków
znajdujących się w trzeciej i piątej kolumnie układu okresowego. Są to
związki materiałów takich jak arsenek galu (GaAs) i fosforek indu (InP).
Arsenek galu stosuje się przede wszystkim dla zakresu mikrofalowego.
Tranzystory polowe zrobione z Arsenki Galu AsFET, posiadają niskie szumy
i dlatego są szczególnie przydatne w stopniach wejściowych np. w
odbiornikach radarowych lub satelitarnych. Posiadają niską modulację
skrośną, ale są czułe na przepięcia, a szczególnie na rozładowania
elektrostatyczne. Fosforku indu Używa się przede wszystkim w
optoelektronice.
No i wreszcie coś o
diodach...
Podstawowym elementem składowym każdej diody
jest złącze P-N. Przewodzi ono prąd w jednym kierunku i nie przewodzi w
drugim. W rezultacie nadaje się doskonale do prostowania prądu
zmiennego, co też jest jego najczęstszym zastosowaniem. Do innych celów
stosuje się wiele diod różniących się odpowiednim doborem parametrów
złącza p-n.
Dioda krzemowa występuje
dzisiaj najczęściej. Diody przeznaczone do pracy przy małych prądach
mają napięcie progowe (spadek napięcia w kierunku przewodzenia) ok. 0,7
V, podczas gdy diody mocy mają napięcie progowe 1V lub więcej. Gdy
napięcie zaporowe ("odwrotne") przekroczy wartość katalogową, dioda
ulega zniszczeniu.
Szczególny typ diody - dioda lawinowa
nie zostanie uszkodzona po przekroczeniu napięcia zaporowego. Nadmiar
napięcia zostaje zaabsorbowany przez diodę i dlatego nadaje się
doskonale jako zabezpieczenie przeciwko krótkotrwałym impulsom i
przepięciom.
Fast recovery, czyli dioda
o krótkim czasie wyłączania, przeznaczona jest do układów
przełączających. Czas przełączania wynosi od 1 do 500 ns. Innym
wariantem są diody o niskiej upływności z bardzo niskim prądem
wstecznym.
Dioda germanowa dominowała w
zastosowaniach zanim została wyparta w latach 60-tych przez diody
krzemowe. Diody germanowe stosowane są nadal jako części zamienne, oraz w
niektórych układach, gdzie przede wszystkim potrzebne jest niskie
napięcie progowe np. w detektorach, w sprzęcie radiowym i video. Dla
diod niskoprądowych, spadek napięcia w kierunku przewodzenia zawiera się
w przedziale 0,2 - 0,5 V. Napięcie to zależy od wartości prądu ale w
mniejszym stopniu niż dla diod krzemowych, które mają wyższą
"rezystancję" w kierunku przewodzenia. Spadek napięcia w kierunku
przewodzenia w diodach germanowych jest z kolei bardziej zależny od
temperatury niż s diodach krzemowych.
Dioda
Schottky'ego stanowią w większości wypadków alternatywę dla diod
germanowych, gdy niezbędne jest niskie napięcie progowe. Wynosi ono ok
0,4 V. Diody te działają na nośnikach większościowych, odznaczają się
zatem bardzo krótkimi czasami przełączania i nadają się doskonale do
zastosowań w układach bardzo wielkiej częstotliwości i układach
przełączających. Diody Schottky'ego są powszechnie stosowane w zakresie
częstotliwości do 100 Ghz.
Dioda Zenera
zachowuje się w kierunku przewodzenia jak dioda, ale ma bardzo
dokładnie określone napięcie przebicia w kierunku wstecznym. Diod tych
używa się do pracy w kierunku zaporowym i wykorzystuje się tzw.
napięcie Zenera tj. napięcie, przy którym prąd wsteczny diody gwałtownie
rośnie. Dlatego szeregowo z diodą Zenera należy łączyć rezystor lub
inny element ograniczający prąd.
Dioda Zenera ma precyzyjnie
określone napięcie przebicia. Charakterystyka diody w kierunku zaporowym
musi wykazać bardzo wyraźne przegięcie. Poza tym zmiany napięcia Zenera
w funkcji temperatury powinny być możliwie małe. Najlepsze parametry
termiczne mają diody w zakresie napięć Zenera 5,6 - 6,2 V. Dla napięć
niższych współczynnik temperaturowy napięcia Zenera jest ujemny, dla
napięć wyższych dodatni. Często dla otrzymania elementów
stabilizacyjnych o bardzo małym współczynniku temperaturowym napięcia,
łączy się diody o dodatnim i ujemnym współczynniku w celu ich wzajemnej
kompensacji. Czasami łączy się zwykłą diodę krzemową (posiada ujemny
współczynnik temperaturowy przy pracy w kierunku przewodzenia)
produkowaną seryjnie, z wysokonapięciową diodą Zenera. Wypadkowa
rezystancja szeregowa diod, powoduje jednak, że charakterystyka
przebicia Zenera będzie mniej stroma. Istnieją również diody
stabilizacyjne o napięciu poniżej 2 V. Noszą nazwę stabilitronów.
Są to diody pracujące w kierunku przewodzenia, nie są więc diodami
Zenera.
Diody zabezpieczające są w
zasadzie diodami Zenera, które tłumią krótkotrwałe napięciowe impulsy
zakłócające. Używa się ich do ochrony elementów i układów
elektronicznych. Ograniczanie maksymalnego napięcia jest precyzyjne i
bardzo szybkie. Diody wytrzymują wysokie prądy chwilowe, które powstają
przy ograniczaniu przepięć.




