przygotowany.pl | jak to działa? | dodaj pracę |
Wycena aktywow i pasywów

WYCENA AKTYWÓW I PASYWÓW

Rachunkowość jest dziedziną, która nie może funkcjonować bez ustalenia pewnych stałych wartości przyporządkowanych składnikom bilansowym. Stąd też za jedną z najważniejszych dziedzin, które pozwalają rachunkowości spełniać swe funkcje uznajemy wycenę aktywów i pasywów.
Trudno jest znaleźć jednolita definicję wyceny w ujęciu rachunkowości, gdyż mimo ścisłych zasad jej wykorzystania, samo pojęcie rozumiemy instynktownie. Można więc przyjąć, iż wycena w sensie rachunkowości oznacza przypisanie pewnej stałej, określonej wartości przy pomocy miernika pieniężnego aktywom i pasywom znajdującym się w jednostce, a wyznaczenie jej odbywa się w sposób rzetelny według uregulowanych prawnie zasad na podstawie Ustawy o Rachunkowości bądź też Międzynarodowych Standardów Rachunkowości.

W piśmiennictwie z zakresu rachunkowości istnieją dwa podejścia do zagadnień wyceny, które można określić mianem historycznego i futurystycznego.
Podejście historyczne preferuje przy wycenie aktywów ceny (koszty) historyczne, gdyż lepiej odzwierciedlają one przeszłość przedsiębiorstwa. Największe znaczenie przypisuje ono pomiarowi wyniku finansowego, zaś bilans stanowi zestawienie rezydualnych wartości, przenoszonych w przyszłość, a wycena aktywów ma znaczenie pośrednie.
Z kolei podejście futurystyczne eksponuje ceny (koszty) bieżące, gdyż lepiej ilustrują one przyszłe zdarzenia ekonomiczne. Wycena bilansowa aktywów i zobowiązań ma kluczowe znaczenie, natomiast
kwestia pomiaru zysku ma znaczenie drugorzędne.
Metoda LIFO jest typowa dla podejścia historycznego, preferuje pomiar wyniku finansowego i prowadzi do realnej wyceny kosztów firmy. Równocześnie wycena bilansowa zapasów jest zazwyczaj zaniżona.
Z kolei metoda FIFO, zalecana przy podejściu futurystycznym, eksponuje wycenę bilansową zasobów podmiotu gospodarczego, doprowadzając ich wartość do poziomu rynkowego, natomiast zaniża ona wartość poniesionych kosztów, zniekształcając tym samym wynik finansowy. Niemniej jednak uznaje się na ogół w piśmiennictwie, że we współczesnej rachunkowości finansowej dominuje wycena oparta o ceny (koszty) historyczne, zaś metody oparte o ceny (koszty) bieżące lub odtworzeniowe są typowe dla rachunkowości zarządczej.

Cena historyczna może być zdefiniowana jako łączna kwota aktywów pieniężnych lub jej ekwiwalent, jaką podmiot gospodarczy musi zapłacić za pozyskanie aktywów tak, aby móc sprawować kontrolę nad nimi, w celu uzyskania przyszłych korzyści ekonomicznych. Łączna kwota do zapłacenia obejmuje zazwyczaj szereg elementów, a jej głównym elementem jest cena nabycia. Zawiera ona cenę zakupu oraz dodatkowe koszty do poniesienia w celu przystosowania nabytego składnika aktywów do użytkowania. Z kolei koszty wytworzenia obejmują łączną wartość zużytych zasobów, niezbędnych aby powstał produkt. Cena nabycia jest wartością aktualną w danej chwili, która po wprowadzeniu do ksiąg rachunkowych w zasadzie nie powinna ulec zmianie pomimo upływu czasu, aczkolwiek w praktyce wartości księgowe aktywów podlegają niekiedy aktualizacji wyceny. Jest to też wartość, jaką firma musi zapłacić za możliwość sprawowania kontroli nad aktywami. Omawiana koncepcja przyjmuje, że składnik jest wyceniany „po koszcie" jego pozyskania tj. według ceny nabycia lub kosztu wytworzenia produktu.

Koncepcja ceny (kosztu) historycznej ma szereg zalet, które zapewne zadecydowały o powszechnym jej stosowaniu w rachunkowości finansowej. Cena historyczna jest weryfikowalna, bo jest ceną rzeczywistej transakcji. Cena ta bazuje na zasadzie ostrożności; należy bowiem założyć, że z punktu widzenia kupującego cena wyraża minimalną w danej chwili wartość. Ma jednak też pewne wady. Podstawowa wada polega na tym, że rzeczywista wartość kontrolowanego składnika aktywów może ulegać zmianom, tym większym, im silniejsze są zjawiska inflacyjne w otoczeniu podmiotu gospodarczego. Po drugie, cena ta zwłaszcza w odniesieniu do aktywów trwałych nie zawsze podlega aktualizacji wyceny na warunkach rynkowych, lecz w drodze administracyjnej. Po trzecie, cena historyczna, zwłaszcza w odniesieniu do aktywów trwałych, będzie zazwyczaj mniejsza od wartości odtworzeniowej. Sytuacja ta ma miejsce, gdy koszty bieżącego zużycia aktywu są zaniżane w celu maksymalizacji bieżącego efektu finansowego. Wówczas łączna kwota równa sumie skumulowanej amortyzacji będzie mniejsza niż cena nabycia nowego składnika. Należy pamiętać, że koncepcja cen historycznych jest wyrazem podejścia historycznego do zagadnień wyceny[1].

Niemożliwym jest dokonanie wyceny bez znajomości podstawowych pojęć z nią związanych. Są to w szczególności:

1) Cena nabycia to rzeczywista cena zakupu składnika należna sprzedającemu. Nie obejmuje ona podlegających odliczeniu podatków VAT oraz akcyzowego a także otrzymanych rabatów, upustów, skont i innych korzyści pieniężnych. W przypadku importu zostaje ona powiększona o obciążenia o charakterze publicznoprawnym oraz koszty bezpośrednio związane z zakupem i przystosowaniem tego składnika majątku do stanu, w którym będzie on zdatny do użytku lub wprowadzenia do obrotu.
W razie braku możliwości ustalenia ceny nabycia składnika należy wycenić go
na podstawie ceny sprzedaży takiego samego lub podobnego przedmiotu

2) Koszt wytworzenia produktu obejmuje bezpośrednie koszty produkcji we własnym zakresie oraz uzasadnioną część kosztów pośrednich.
Do kosztów bezpośrednich zaliczamy wartość zużytych materiałów bezpośrednich, kosztów pozyskania i przetworzenia związanych bezpośrednio z produkcją oraz innych kosztów poniesionych w celu doprowadzenia produktu do postaci i miejsca, w jakim się znajduje w dniu wyceny.
Uzasadniona część kosztów pośrednich natomiast dotyczy zmiennych kosztów produkcji oraz części kosztów stałych, które odpowiadają poziomowi tych kosztów przy normalnym poziomie, tj. zgodnym z oczekiwaniami w typowych warunkach przy uwzględnieniu planowych remontów, wykorzystania zdolności produkcyjnych.
Do kosztów wytworzenia produktu nie zalicza się kosztów wpływających na wynik finansowy okresu sprawozdawczego, w którym zostały poniesione. Należą do nich koszty:
strat produkcyjnych będących konsekwencją niewykorzystanych zdolności produkcyjnych
ogólnego zarządu niezwiązane z doprowadzaniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje na dzień wyceny
magazynowania wyrobów gotowych i półproduktów, pod warunkiem, że ich poniesienie było niezbędne dla procesu produkcji
sprzedaży produktów.
Podobnie jak dla ceny nabycia, w razie braku możliwości ustalenia kosztu wytworzenia składnika, należy wycenić go według ceny sprzedaży netto takiego samego lub podobnego produktu, pomniejszonej o przeciętnie osiągany przy sprzedaży produktów zysk brutto ze sprzedaży, a w przypadku produktu w toku – uwzględnić również stopnia jego przetworzenia.

3) Cena sprzedaży netto to cena sprzedaży danego składnika możliwa do uzyskania na dzień bilansowy, bez podatku akcyzowego oraz od towarów i usług, pomniejszona o rabaty, opusty i inne podobne zmniejszenia oraz koszty związane z przystosowaniem składnika aktywów do sprzedaży i dokonaniem tej sprzedaży, natomiast powiększona o należną dotację przedmiotową.
Jeśli nie istnieje możliwość ustalenia tej ceny, należy określić wartość godziwą składnika aktywów na dzień bilansowy w inny sposób.

4) Wartość godziwa to kwota za jaką dany składnik aktywów mógłby zostać wymieniony, a zobowiązanie uregulowane na warunkach transakcji rynkowej, pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi, niepowiązanymi ze sobą stronami. Wartość godziwą instrumentów finansowych znajdujących się w obrocie na aktywnym rynku stanowi cena rynkowa pomniejszona o koszty związane z przeprowadzeniem transakcji, gdyby ich wysokość była znacząca.

Cenę rynkową aktywów finansowych posiadanych przez jednostkę oraz zobowiązań finansowych, które jednostka zamierza zaciągnąć, stanowi zgłoszona na rynku bieżąca oferta kupna, natomiast cenę rynkową aktywów finansowych, które jednostka zamierza nabyć, oraz zaciągniętych zobowiązań finansowych stanowi zgłoszona na rynek bieżąca oferta sprzedaży.

Za wartość godziwą przyjmuje się w szczególności[2]:

õ dla wartości niematerialnych i prawnych - wartość oszacowaną, wyznaczoną w oparciu o ce­ny rynkowe takich samych lub podobnych wartości niematerialnych i prawnych,

õ dla środków trwałych - wartość rynkową lub ich wartość według niezależnej wyceny; w przypadku gdy nie jest możliwe uzyskanie niezależnej wyceny środków trwałych - aktualną cenę nabycia albo koszt wytworzenia, z uwzględnieniem aktualnego stopnia ich zużycia,

õ dla notowanych papierów wartościowych - aktualny kurs notowań pomniejszony o koszty sprzedaży,

õ dla nienotowanych papierów wartościowych - wartość oszacowaną, uwzględniającą takie czynniki, jak współczynnik cena do zysku i stopa dywidendy porównywalnych pa­pierów wartościowych wyemitowanych przez spółki o podobnych charakterysty­kach,

õ dla zapasów produktów gotowych i towarów - cenę sprzedaży netto pomniejszoną o opust marży zysku wynikający z kosztów doprowadzenia przez spółkę przejmującą do sprzedaży zapasu lub znalezienia nabywcy,

õ dla zapasów produktów w toku - cenę sprzedaży netto produktów gotowych pomniej­szoną o koszty zakończenia produkcji i opust marży zysku wynikający z kosztów doprowadzenia przez spółkę przejmującą zapasów do sprzedaży lub znalezienia na­bywcy,

õ dla zapasów materiałów – aktualną cenę nabycia,

õ dla należności - wartość bieżącą (zdyskontowaną) kwot wymagających zapłaty, wyzna­czoną przy odpowiednich bieżących stopach procentowych, pomniejszoną o odpisy na należności zagrożone i nieściągalne oraz ewentualne koszty windykacji; wyzna­czanie wartości bieżących (zdyskontowanych) w odniesieniu do należności krótko­terminowych nie jest konieczne, jeżeli różnica pomiędzy wartością należności według kwot wymagających zapłaty a ich wartością zdyskontowaną nie jest istotna,

õ dla zobowiązań - wartość bieżącą (zdyskontowaną) kwot wymagających zapłaty, wyznaczoną przy odpowiednich bieżących stopach procentowych; wyznaczanie wartości bieżących (zdyskontowanych) w odniesieniu do zobowiązań krótkoter­minowych nie jest konieczne, jeżeli różnica pomiędzy wartością zobowiązań wed­ług kwot wymagających zapłaty a ich wartością zdyskontowaną nie jest istotna.

õ dla rezerw lub aktywów z tytułu odroczonego podatku dochodowego – wartość możliwą do realizacji przez połączone spółki, po uwzględnieniu zmiany wartości początkowej i księgowej aktywów netto spółki przejmowanej.

5) Kwota wymagająca zapłaty to wyrażona w złotych kwota należności lub zobowiązań, wraz z naliczonymi karami umownymi, zasądzonymi kosztami sądowymi oraz należnymi za zwłokę odsetkami, której zapłaty przez kontrahenta oczekuje jednostka.

6) Wartość nominalna odnosi się do środków pieniężnych, gotówki, czeków czy wyemitowanych przez jednostkę papierów pieniężnych. Jeżeli są one wyrażone w walucie obcej, wycenia się je po aktualnym na dzień bilansowy kursie walut.

7) Z trwałą utratą wartości mamy do czynienia, jeśli istnieje duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych. Pozwala to na dokonanie odpisu aktualizującego doprowadzającego wartość składnika aktywów wynikającą z ksiąg rachunkowych do ceny sprzedaży netto, a w przypadku jej braku - do ustalonej w inny sposób wartości godziwej. W odniesieniu do składników majątku trwałego niezbędne odpisy amortyzujące są uwarunkowane trwałą utratą wartości, w przeciwieństwie do składników majątku obrotowego, gdzie utrata wartości nie musi być trwała.

Oszacowanie wartości ekonomicznej składnika lub grupy aktywów jest dokonywane zawsze wtedy, gdy istnieją przesłanki wskazujące na to, że mogła nastąpić utrata jego lub ich wartości[3].Przy ocenie poszczególnych składników aktywów wykorzystuje się następujące kryte­ria oceny:

a) Wartości niematerialne i prawne

# okres wygaśnięcia praw majątkowych w kontekście czasu amortyzacji i wartości bi­lansowej,

# aktualna cena sprzedaży netto,

# wpływ aktywów na aktualną rentowności jednostki, np. w przypadku znaków towa­rowych, licencji lub koncesji,

# w przypadku wartości firmy aktualną wartość firmy można ocenić poprzez ponowną wycenę wartości całej jednostki pomniejszoną o wycenę aktywów netto według ich wartości godziwej.

b) Rzeczowy majątek trwały

# wykorzystanie środka trwałego,
# postęp technologiczny,
# efektywność ekonomiczna,
# aktualna wartość odtworzeniowa lub kwota podlegająca ubezpieczeniu,
# pojawienie się nowej konkurencji.

Inwestycje (aktywa finansowe niewyceniane według wartości godziwej))

# ocena bieżącej rentowności w przypadku udziałów w innych jednostkach,

# prognozowane przepływy pieniężne, wpływ zmian kursu walut lub stopy procento­wej na aktualną wycenę, zdolność kredytowa emitenta lub wystawcy, terminowość płatności w przypadku innych aktywów finansowych,

# otrzymane oferty zakupu lub oferty sprzedaży dokonywane na aktywnym rynku,

# reakcje potencjalnych nabywców na własne oferty sprzedaży.

c) Rzeczowy majątek obrotowy -utrata przydatności związana między innymi z:

{ postępem technicznym,

{ spadkiem koniunktury,

{ uszkodzeniem,

Zasady wyceny aktywów przedstawia poniższa tabela:

Tabela 1: Wycena aktywów

wartości niematerialne i prawne

Wycenia się w ich wartości początkowej według cen nabycia lub kosztów wytworzenia pomniejszonych o odpisy amortyzacyjne, a także o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości.
Wartość początkowa podlega odpisowi wg. przyjętej metody amortyzacji:
-
w przypadku kosztów zakończonych prac rozwojowych – amortyzacja liniowa do 5 lat
-
w przypadku wartości firmy – do lat 5-ciu lub w uzasadnionych przypadkach do lat 20
-
w przypadku pozostałych wartości niematerialnych i prawnych wg ustalonego okresu.

środki trwałe

Wycena wartości początkowej odbywa się dla:
a) środków trwałych zakupionych według cen nabycia
b) środków trwałych wytworzonych we własnym zakresie według kosztów wytworzenia
c) środków trwałych otrzymanych w postaci aportu lub darowizn, a także ujawnionych w trakcie inwentaryzacji według cen sprzedaży takiej samej lub podobnej rzeczy bądź według wartości godziwej
Wartość początkowa podlega zwiększeniu o koszty ulepszenia środka trwałego. Ulepszenie to polega na przebudowie, rozbudowie, modernizacji lub rekonstrukcji, które powodują, że wartość użytkowa po zakończeniu ulepszenia przewyższa posiadaną przy przyjęciu do używania wartość użytkową, mierzoną okresem używania, zdolnością wytwórczą, jakością produktów uzyskiwanych, kosztami eksploatacji i innymi miarami.
Wartość początkową środków trwałych z wyjątkiem gruntów nie służących wydobyciu kopalin zmniejszają odpisy amortyzacyjne według ustalonego okresu lub stawki i metody amortyzacji.
Odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych dokonuje się przez systematyczne, planowe rozłożenie wartości początkowej środków trwałych na ustalony okres amortyzacji.
Jeśli chodzi o środki trwale w budowie, ich wartość bilansową stanowią koszty związane z nabyciem lub wytworzeniem, pomniejszone o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości.

należności długoterminowe

Na moment bilansowy należności ujmuje się w kwocie wymaganej zapłaty, z zachowaniem ostrożności.
Należności w ciągu roku wykazywane są w wartości nominalnej, jednak na koniec okresu obrotowego, przynajmniej na dzień bilansowy, należy wykazać je w kwocie wymagalnej zapłaty, kierując się jednocześnie naczelną zasadą ostrożności.

inwestycje długoterminowe

Nabyte lub powstałe aktywa finansowe, w tym instrumenty kapitałowe i finansowe oraz inne inwestycje ujmuje się w księgach rachunkowych na dzień nabycia lub powstania według ceny nabycia lub ceny zakupu, jeżeli koszty przeprowadzenia transakcji i jej rozliczenia nie są istotne.
Wycena inwestycji odbywa się następująco:
a)
Udziały w innych jednostkach oraz inne inwestycje zaliczone do aktywów trwa­łych są wyceniane w cenie nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty war­tości lub w wartości godziwej.
b)
Udziały w jednostkach zależnych, stowarzyszonych i współzależnych w jednostko­wym sprawozdaniu finansowym mogą być wycenione:

{w cenie nabycia lub w wartości przeszacowanej, pomniejszonej o odpis z tytułu trwałej utraty wartości, lub

{metodą praw własności.
Ta sama metoda wyceny powinna być stosowana w kolejnych latach.

Najaktywniejsi uzytkownicy:
  • 1. whitewave - 5048 pkt.
  • 2. kkaammillaa00 - 2140 pkt.
  • 3. szpuncer - 1300 pkt.
  • 4. prezes778 - 1108 pkt.
  • 5. michalek - 1035 pkt.
Najaktywniejszy użytkownik otrzymuje: Konkurs nieaktywny
2009-10-16
W dniu dzisiejszym startuje nasz serwis. Obecnie uzupełniamy bazy wypracowań, ściąg oraz referatów. Wszystkie teksty jakie znajdziecie w przygoto...
2010-03-19
Z przyjemnością oświadczam, że liczba zarejestrowanych użytkowników w serwisie przygotowany.pl przekroczyła 1000 osób! Zapraszamy do dodawania sw...